سیستم ایمنی آسانسور چگونه کار می‌کند؟

آسانسورها یکی از پرکاربردترین و در عین حال حیاتی‌ترین تجهیزات حمل‌ونقل عمودی در ساختمان‌ها هستند. هر روز میلیون‌ها نفر از آسانسورها استفاده می‌کنند و همین حجم استفاده اهمیت بالای ایمنی و استانداردهای دقیق را نشان می‌دهد. سیستم‌ ایمنی در آسانسورها طراحی شده‌اند تا ریسک وقوع حادثه را به حداقل برسانند، خطرات احتمالی را کنترل کنند، و در مواقع اضطراری از جان و مال استفاده‌کنندگان محافظت نمایند.

ایمنی آسانسور فقط به نصب اولیه صحیح محدود نمی‌شود؛ بلکه شامل طراحی، ساخت، بازرسی، نگهداری منظم و رعایت کامل استانداردها در طول عمر دستگاه است.

سیستم ایمنی آسانسور چیست؟

«سیستم ایمنی آسانسور» به مجموعه‌ای از سخت‌افزارها، مکانیزم‌ها و روش‌ها گفته می‌شود که عملکرد درست و ایمن آسانسور را هم در شرایط عادی و هم در شرایط اضطراری، تضمین می‌کنند. عبارت دیگر، این سیستم وظیفه دارد:

• خطرات ناشی از حرکت غیرطبیعی را شناسایی کند
• از سقوط آزاد یا سرعت بیش از حد جلوگیری کند
• از گیر کردن یا آسیب‌دیدن افراد در کابین جلوگیری نماید
• در شرایط اضطراری امکان ارتباط و خروج ایمن را فراهم کند.

این سیستم مجموعه‌ای از تجهیزات الکترونیکی، مکانیکی و کنترلی دارد که در ادامه آنها را کامل تر بررسی می کنیم.

اجزای اصلی سیستم ایمنی آسانسور

در این بخش مهم‌ترین اجزای ایمنی بررسی می‌شود:

۱) سیستم ترمز (Braking System)

سیستم ترمز یکی از حیاتی‌ترین اجزای سیستم ایمنی آسانسور است که وظیفه توقف و ثابت نگه‌داشتن کابین را در شرایط عادی و اضطراری بر عهده دارد. برخلاف تصور عموم، آسانسور تنها یک ترمز ندارد و معمولاً از ترمزهای چندلایه ایمنی استفاده می‌کند.

• ترمز الکترومغناطیسی اصلی: این ترمز روی موتور آسانسور نصب می‌شود و به‌صورت پیش‌فرض در حالت بسته قرار دارد. با وصل شدن برق، ترمز آزاد می‌شود و کابین حرکت می‌کند. در صورت قطع برق، ترمز به‌طور خودکار فعال شده و کابین متوقف می‌شود؛ همین ویژگی باعث می‌شود قطع برق به سقوط کابین منجر نشود.
• ترمز اضطراری: در شرایطی مانند افزایش غیرعادی سرعت یا اختلال در سیستم کنترل، ترمز اضطراری فعال شده و حرکت کابین را به‌سرعت متوقف می‌کند.

ترمزها به‌صورت دوره‌ای باید تنظیم و تست شوند؛ زیرا سایش لنت‌ها یا ضعف فنرها می‌تواند عملکرد آن‌ها را مختل کند.

۲) گاورنر سرعت (Overspeed Governor)

گاورنر سرعت وظیفه کنترل و پایش سرعت حرکت کابین را بر عهده دارد. این قطعه مستقل از سیستم کنترل الکترونیکی عمل می‌کند و به‌عنوان یک لایه ایمنی مکانیکی شناخته می‌شود.

اگر سرعت کابین از حد مجاز تعریف‌شده در استانداردها فراتر رود:

• گاورنر فعال می‌شود
• فرمان قفل شدن گیره‌های ایمنی را صادر می‌کند
• هم‌زمان مدار ایمنی آسانسور قطع می‌شود

به همین دلیل، گاورنر نقش کلیدی در جلوگیری از سقوط آزاد کابین دارد و وجود آن طبق تمامی استانداردهای بین‌المللی الزامی است.

۴) بافرها (Buffers)

در کف چاهک آسانسور نصب می‌شوند و در صورت برخورد ناگهانی کابین یا وزنه تعادل با انتهای چاه، انرژی ضربه را جذب می‌کنند تا آسیب به کابین و سرنشینان کمترین میزان را داشته باشد.

۵) سیستم کنترل درهای کابین و چاه (Door Interlocks & Sensors)

درهای کابین و لابی تنها زمانی باز می‌شوند که کابین دقیقا در سطح همان طبقه قرار داشته باشد. همچنین سنسورها مانع بسته شدن درها روی افراد یا اشیا می‌شوند.

۶) سنسور تشخیص اضافه‌بار (Overload Detector)

اگر وزن داخل کابین بیش از ظرفیت مجاز باشد، آسانسور حرکت نمی‌کند و پیام هشدار نمایش داده می‌شود تا از فشار بیش از حد به تجهیزات جلوگیری گردد.

۷) سیستم برق اضطراری و روشنایی اضطراری

در هنگام قطع برق، سیستم‌های اضطراری مانند UPS یا باتری پشتیبان، روشنایی داخل کابین و سیستم تماس اضطراری را فعال نگه می‌دارند تا کاربران در تاریکی قرار نگیرند و بتوانند کمک بخواهند.

۸) سیستم تماس اضطراری (Emergency Communication)

شامل دکمه آلارم، تلفن یا ارتباط دوطرفه است تا در شرایط گیرکردن کابین، سرنشینان بتوانند با پشتیبانی یا خدمات اضطراری ارتباط برقرار کنند.

۹) سنسورهای امنیتی پیشرفته (مثل Light Curtains / Infrared Sensors)

این سیستم‌ها با استفاده از پرتوهای نوری یا سنسورهای مادون‌قرمز، حضور افراد یا اشیا در مسیر درب را شناسایی می‌کنند و از بسته شدن ناگهانی درها جلوگیری می‌نمایند.

۱۰) گیره‌های ایمنی (Safety Gears)

گیره‌های ایمنی مستقیماً روی شاسی کابین نصب می‌شوند و در مواقع اضطراری با ریل‌های راهنما درگیر می‌شوند. این گیره‌ها در دو نوع اصلی وجود دارند:

• گیره‌های تدریجی: به‌صورت نرم و مرحله‌ای کابین را متوقف می‌کنند و بیشتر در آسانسورهای مسافربری استفاده می‌شوند.
• گیره‌های آنی: به‌طور ناگهانی کابین را قفل می‌کنند و معمولاً در آسانسورهای باربری کاربرد دارند.

عملکرد صحیح گیره‌های ایمنی کاملاً وابسته به گاورنر سرعت است و تست سالانه آن‌ها از مهم‌ترین مراحل بازرسی آسانسور محسوب می‌شود.

استانداردهای مهم سیستم ایمنی آسانسور

پایبندی به استانداردهای بین‌المللی و ملی برای مطمئن شدن از کیفیت و ایمنی سیستم الزامی است:

استاندارد ملی ایران — ISIRI 6303

استاندارد ملی ایران شماره 6303 شامل الزامات ایمنی، ساخت، نصب و راه‌اندازی آسانسورهای برقی و هیدرولیک است و رعایت آن برای تمامی شرکت‌های نصب و بهره‌برداری در ایران الزامی است.

بیشتر بخوانید: استاندارد ۶۳۰۳ آسانسور ایران چیست؟

استاندارد اروپا — EN 81-20 / EN 81-50

استاندارد EN 81 مجموعه قوانین ایمنی برای طراحی، ساخت و بازرسی آسانسورها است:

EN 81-20: الزامات طراحی و ساخت

EN 81-50: آزمون‌ها و آزمایش‌های ایمنی اجزای آسانسور

استاندارد آمریکا — ASME A17.1

این استاندارد آمریکایی ایمنی عملکرد، طراحی و تجهیزات اضطراری را پوشش می‌دهد و برای آسانسورهای مسکونی و تجاری در ایالات متحده کاربرد دارد.

نکات کلی ایمنی آسانسور

ایمنی آسانسور فقط به تجهیزات وابسته نیست؛ نحوه استفاده، مدیریت و نگهداری صحیح نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

راهنمای ایمنی برای کاربران

• قبل از ورود، از توقف کامل کابین مطمئن شوید
• از تکیه دادن به درب‌ها خودداری کنید
• در صورت گیر افتادن، آرامش خود را حفظ کرده و از دکمه اضطراری استفاده کنید
• هرگز سعی نکنید درب‌ها را به‌صورت دستی باز کنید

راهنمای ایمنی برای مدیران ساختمان

• سرویس ماهانه توسط شرکت معتبر
• بازرسی دوره‌ای مطابق استاندارد ISIRI 6303
• ثبت گزارش خرابی‌ها و سرویس‌ها
• اطمینان از فعال بودن سیستم تماس اضطراری

بیشتر بخوانید: راهنمای کامل سرویس و نگهداری آسانسور

راهنمای ایمنی برای نگهداری و سرویس

• تعویض به‌موقع قطعات فرسوده
• تست سالانه گاورنر و گیره‌های ایمنی
• بررسی کابل‌ها، ترمزها و سنسورها
• به‌روزرسانی سیستم‌های قدیمی مطابق استانداردهای جدید

شما با کمک این نکات می‌توانید به راحتی از ایمنی آسانسور خود مطمئن شوید و از بروز مشکل و حوادث تا حد الامکان جلوگیری کنید. در ادامه چک لیستی کامل‌تر برای مدیران ساختمان قرار دادیم.

چک‌لیست مهم مدیران ساختمان

برای اطمینان از ایمنی آسانسورها در ساختمان، مدیران باید حداقل موارد زیر را بررسی کنند:

✔ گواهی بازرسی دوره‌ای معتبر
✔ عملکرد صحیح سنسورها و ترمزها
✔ سیستم‌های تماس اضطراری در کابین
✔ نصب و عملکرد روشنایی اضطراری
✔ برچسب وزن مجاز و اطلاعات استاندارد در کابین
✔ تمیز و بدون مانع بودن چاهک و درب‌ها
✔ ثبت گزارش‌های سرویس و نگهداری منظم

این چک‌لیست باعث می‌شود خطرات بالقوه پیش از ایجاد حادثه شناسایی و رفع شود.

نگهداری آسانسور توسط تیم امیدیار

شرکت امیدیار، نمایندگی آسانسور SRH تحت لیسانس آلمان، با سال‌ها تجربه در زمینه طراحی و تامین آسانسور پکیج وارداتی و نصب، سرویس و نگهداری آ«، یکی از پیشتازان ارائه خدمات حرفه‌ای در این حوزه است. این خدمات شامل:

• بازرسی دوره‌ای کامل
• سرویس ایمنی و عملکرد سیستم‌ها
• به‌روزرسانی و ارتقاء سیستم‌های ایمنی مطابق استانداردهای جهانی

ما در آسانسور امیدیار با تیم متخصص و تجهیزات مدرن، ایمنی آسانسور را به‌عنوان اولویت خود قرار می‌دهیم و خدماتی مطمئن و سریع ارائه می کنیم؛ برای دریافت مشاوره از کارشناسان ما با شماره تماس بگیرید.

جمع‌بندی

ایمنی آسانسور فقط یک نیاز قانونی نیست؛ بلکه عاملی حیاتی برای حفظ جان و رفاه شهروندان است. از طراحی مهندسی تا استانداردهای بین‌المللی، هر بخش در کنار هم کار می‌کنند تا سفر عمودی امن، روان و مطمئن را برای کاربران فراهم کنند.

رعایت استانداردها، نگهداری دوره‌ای، آموزش کاربران و مدیریت هوشمند، سه رکن اصلی ایمنی آسانسورها هستند. به این ترتیب می‌توان از وقوع حوادث جلوگیری کرد و عمر تجهیزات را افزایش داد.

منابع:

What are the safety features of modern elevators?

What are the Safety Features of An Elevator?

سوالات متداول

آیا آسانسورها امن هستند؟

بله، با رعایت استانداردها و نگهداری منظم، آسانسورها یکی از ایمن‌ترین وسایل حمل‌ونقل هستند و ریسک حادثه بسیار پایین است.

سیستم ایمنی آسانسور شامل چه چیزهایی است؟

ترمزها، گاورنر سرعت، سنسور درها، سنسور اضافه‌بار، روشنایی اضطراری و سیستم تماس اضطراری از مهم‌ترین بخش‌های آن هستند.

استاندارد EN 81 چیست؟

استاندارد اروپا برای ایمنی طراحی، ساخت و نصب آسانسورها، شامل بخش‌های EN 81-20 و EN 81-50 است.

چگونه مطمئن شویم آسانسور ساختمان‌مان ایمن است؟

چک‌لیست منظم، بازرسی دوره‌ای و خدمات پشتیبانی از شرکت‌های معتبر، راهکارهای اصلی برای اطمینان از ایمنی است.